یکشنبه, 17 فروردین 1399

ضرایب مدیریتی

نحوه شناسائی ومحاسبه ضریب مدیریت درمحاسبه بهای تمام شده حسابداری صنعت آب:

 

مقدمه : 

 

با توجه به اینکه دربعضی از تاسیسات آبی درمراحل مختلف تامین(تولید) ، انتقال و شبکه های توزیع بیشتراز یک نوع آب (انواع آب شامل آب شرب ، آب صنعت ، آب کشاورزی و آب انتقالی به مرحله بعد) عرضه و استحصال می گردد. محاسبه بهای تمام شده حسابداری آنها نیاز به توجه خاص نسبت به اولویت بندی براساس نقطه نظرات مدیریتی و شناسائی هزینه های مربوط به هریک از انواع آب مورد اشاره  به نحو صحیح دارد. هرچند در طرح توجیهی احداث تاسیسات آبی مورد نظر، مشاور مطالعه طرح ، اولویت بندی نوع آب استحصالی را مشخص و به تائید رسیده است، اما با توجه به تغییر شرایط محیطی و هم چنین تغییر ترکیب مشترکین آب در حوزه تاسیسات مذکور، نیاز به تخصیص آب براساس سیاست های جدید و بصورت سالیانه می باشد. قطعا" کیفیت بهره برداری و نحوه مدیریت هریک از تاسیسات مورد اشاره، ارتباط زیادی به سیاستهای کاری در هرسال آبی خواهدداشت.

 

1- شناسائی تاسیسات آبی مشمول اعمال ضریب مدیریت:

 

برای هریک از تاسیسات آبی از قبیل سدهای مخزنی و انحرافی ، انواع کانالهای انتقال آب و شبکه های توزیع و بهره برداری آب احتمال تحویل آب به انواع مشترکین وجود دارد. براساس دسته بندی صورت گرفته، چنانچه مشترک آبفای شهری و یا روستائی باشد، نوع آن آب را بعنوان آب شرب دسته بندی و اگر مشترک درمقوله فعالیتهای کشاورزی طبقه بندی شود، نوع آب تحویلی در دسته کشاورزی دسته بندی می شود. هم چنین اگر مشترک آب هریک از انواع شرکتها باشند، آب مورد نظر در گروه آبهای صنعتی دسته بندی می شود. البته در انواع تاسیسات تامین آب و کانالهای انتقال آب حتما" مقداری از آب تولیدی/انتقالی به مرحله بعد در حلقه های تولید ، انتقال وتوزیع آب منتقل می شود.

درخصوص تاسیسات آب نکته ای که حائز اهمیت می باشد، وجود چندنوع آب تحویلی از یک تاسیسات می باشد.

با توجه به اینکه تاسیساتی که در آن محل مستقر هستند دارای هزینه های مختلفی از قبیل استهلاک ، تعمیرات ، بهره برداری ، پرسنلی، سربار غیر مستقیم و بهای تمام شده آب انتقالی می باشند این سئوال مطرح می شود که آیا بهای تمام شده انواع آب مذکور برابر می باشند و یا خیر؟ زیرا براساس علل مختلفی می توان بهای تمام شده هر مترمکعب انواع آب مورد نظر با هم تفاوت داشته باشند.

 

- تاسیسات در مسیر رودخانه و صرفا" برای برداشت آبهای شرب شهرها ایجاد شده است.
- براساس وضعیت سال آبی و سایر منابع تامین آب شرب شهرها می تواند تامین آب هریک از شهرها  اولویت بندی شود.
- از تاسیسات سد برای تنظیم آب پائین دست سد هم استفاده می گردد. درنتیجه روی بهای تمام شده آب انتقالی به مرحله بعد هم  موثر می باشد.

 

با توجه به توضیحات فوق مشخص می گردد از نظر مدیریت و مسئولین شرکتها ، نحوه تامین هریک از انواع آب استحصالی درهر سال آبی تابع یک اولویت بندی خاص می باشد.

پس می توان این ویژگی را قائل شد که در هرتاسیسات آبی که بیش از یک نوع آب تولید و استحصال می گردد، حتما" اولویت بندی مدیریتی وجود دارد. این اولویت بندی استفاده از امکانات تاسیسات موردنظر، بانی تفاوت در تسهیم هزینه های بهای تمام شده بین محصولات آن مرکز هزینه می شود.

 

2- لزوم شناسائی ضریب مدیریت:

 

براساس برنامه ای که ازخیلی سال قبل در وزارت نیرو و مدیریت منابع آب ایران وجود داشته است، تخصیص آب برای هریک از تاسیسات آبی کشور بصورت سالیانه توافق و تعریف می شود. این تخصیص که تابع خیلی مسائل و شرایط خاص هر سال آبی می باشد، می تواند مهمترین راهنما برای اولویت بندی نقطه نظرات مدیریت شرکتهای آب منطقه ای برای استفاده ازامکانات موجود در تاسیساب آبی باشد.

همانگونه که اشاره شد، چنانچه در یک تاسیسات آبی بیش از یک نوع آب استحصال و تحویل شود، حتما" می بایست این اولویت بندی را لحاظ و تبعات مالی آن را در بهای تمام شده هریک از انواع آب مورد نظر شناسائی ومحاسبه نمود.

درمحاسبات حسابداری بهای تمام شده ، کل هزینه های مستقیم و غیرمستقیم قابل تخصیص به هر یک از مراکز هزینه تولیدی شناسائی و تفکیک می گردد.سپس جمع کل هزینه های مذکور بر کل احجام آب استحصالی از مرکز هزینه مربوطه تقسیم می گردد. به این ترتیب بهای تمام شده هر متر مکعب آب محاسبه می شود. اگر به این ترتیب عمل شود، نرخ ومبلغ بهای تمام شده براساس هرمترمکعب آب برای تمام انواع آب استحصالی در آن مرکز یکسان بوده و تفاوتی بین آنها در واحد محصول قائل نشده ایم.

تنها ملاک و معیار اختلاف بهای تمام شده انواع آب استحصالی، تفاوت درحجم آب تحویلی به تفکیک نوع آب می باشد. که این امر موجب تخصیص بهای تمام شده بیشتر به آب کشاورزی می شود. این رویه محاسبه بهای تمام شده به نوبه خود و براساس رسالتی که برای تاسیسات آبی تعریف شده ، می تواند اشتباه باشد.

درسیستم و رویه و روال تعریف شده موجود برای محاسبه بهای تمام شده حسابداری صنعت آب، عامل ضریب مدیریت به فرمول فوق اضافه شده که موجب اختلاف وتطبیق با واقعیت در بهای تمام شده هرمترمکعب انواع آب در مراکز هزینه تولیدی می شود.

 

3- نحوه محاسبه ضریب مدیریت:

  

همانگونه که اشاره شد عوامل زیادی در نحوه وکیفیت بهره برداری از تاسیسات آبی نقش دارد. عواملی از قبیل میزان بارش در سال آبی، فصل بارش، ترکیب مشترکین آب، سیاستهای حاکمیتی درخصوص وضعیت سیاسی ، اجتماعی، اقتصادی و جغرافیائی منطقه، مشخصات فنی تاسیسات آبی و خیلی مسائل دیگر پائین دست و بالادست تاسیسات مورد نظر ، می تواند در سیاستگذاریهای شرکت آب منطقه ای مربوطه تاثیرگزارباشد.

اما چیزی که مشخص و انکارناپذیر می باشد، وجود مسئولیت شرکتهای آب منطقه ای در قبال میزان و کیفیت آب تحویلی به انواع مشترکین آب می باشد. حتما" دریک تاسیسات آبی، مدیران شرکتهای آب منطقه ای مسئولیت بیشتری برای تامین آب شرب یک شهر را نسبت به تامین آب کشاورزی قائل هستند. این مسئولیت و اولویت بندی که منجر به هدایت هزینه ها وامکانات شرکت شامل دارائیهای ثابت، منابع انسانی و غیره به سمت تامین آب مشترکین خاص می شود، می بایست در محاسبات بهای تمام شده هملحاظ گردد. اگر به این ترتیب عمل نشود آثار مدیریت منابع شرکت و تخصیص منطقی هزینه ها به بهای تمام شده انواع آب استحصالی صورت نمی گیرد. هرگونه خطا در محاسبه بهای تمام شده انواع آب، بالاخص آب صنعتی ، می تواند تصمیمات مدیریت را تحت تاثیر قرارداده و منجر به یک تصمیم اشتباه گردد.

با توجه به اینکه مجموعه ای از عوامل نا همگون که میزان تاثیرگذاری متفاوتی را هم بر اولویت بندیهای مدیریت دارند، در محاسبات بهای تمام شده بعنوان ضریب مدیریت می بایست لحاظ نمود. شناسائی رقم و یا درصد این ضریب نیاز به مباحثه و مذاکرات در سطح کارشناسان و مدیران ارشد شرکتهای آب منطقه ای دارد. به همین دلیل پیشنهاد می گردد درهریک از شرکتهای آب منطقه ای نسبت به تشکیل یک کارگروه بهای تمام شده اقدام شود. از طریق این کارگروه می توان هر ساله مقدار ضریب مدیریت را برای هریک از تاسیسات آبی شرکت محاسبه و برای تصویب نهائی به هیئت مدیره شرکت گزارش شود. ضرایب تعریف شده پس از بررسی مجدد در هیئت مدیره به تصویب خواهد رسید. براساس ضرائب مذکور محاسبات بهای تمام شده بودجه ای و  عملکردی شرکت درهرسال مالی انجام خواهد شد. 



مطالب سودمند